Üç boyutlu baskı sektörünün yeni oyuncularından Ankara merkezli Y3D Üç Boyutlu Baskı Modelleme ve İleri Teknoloji Sis. Tic. Ltd. Şti., başta sanayi olmak üzere son kullanıcılara 3D baskı hizmetinin yanı sıra makine ve malzeme satışı da yapıyor. Halen açık kaynak bir proje ile makine imalatı da yapan firma, imalatını kendi özgün tasarımıyla geliştirmeyi ve kendi markasını yaratmayı hedefliyor.
Y3D Üç Boyutlu Baskı Modelleme ve İleri Teknoloji Sistemleri Ticaret Ltd. Şti.’nin kurucusu ve sahibi Kemal Yıldırım sorularımızı yanıtladı.
Firmayı ne zaman kurdunuz?
Firmayı 1 Şubat 2018’de kurdum. Ondan önce veri merkezleri tasarlayan ve kuran bir şirkette çalışıyordum. Büyük bilgisayar santrallarının tasarımını yapıyorduk. Standart dışı bir parça gerektiğinde üretimi çok zaman alıyordu ve üç boyutlu baskı o zaman aklımda yer etti. Ben Alman vatandaşıyım; Almanya’da inşaat mühendisliği okudum ama 1997’den beri üç boyutlu çizim, animasyon vb. şeyler yapıyordum. Eşim Türk vatandaşı ve Almanya’da pek yaşamak istemedi. Türkiye’ye geldik. Bahsettiğim şirketten ayrılınca, kendi şirketimi kurdum ve burada üç boyutlu baskıyı da dahil ettim. Sanayiye prototip üretiminin yanı sıra kişilere özel baskılar yapıyoruz.
Sizi nasıl buluyorlar? Nasıl çalışıyorsunuz, dosyalar nasıl geliyor?
Genellikle internetten bulup geliyorlar. STL formatında dosyalar getirip basmamızı istiyorlar. Sanayiden gelenler bazen sadece bir fikirle geliyorlar. Onu bir şekilde basıp teslim etmeye çalışıyoruz. Ellerinde bir çizim ya da örnek bile olmuyor. Onlara çizim konusunda da yardımcı oluyoruz. Bu da zor oluyor. Bazen de sanayiden gelenlerin ellerinde örneğin sadece iki boyutlu bir AutoCad çizimi de oluyor, onu basmamızı istiyorlar. Önce üç boyutlu çizime dönüştürmemiz gerektiğini söylüyoruz. Bazen de baskı için doğru formatta üç boyutlu baskı için çizimleri oluyor ama bu sefer çizim hatalı oluyor. Dış yüzeylerin birbirini keserek içeriye devam etmemesi gerekiyor. Ya da çizimin üstünde bir delik oluyor. Bunlar da baskıya uygun değil. Ayrıca basılması istenen nesnenin düzgün, kolay kırılmayacak şekilde basılması ve doğru baskı yönünün bilinmesi gerekiyor. Bunun için tabii ki kullanım amacına uygun doğru malzeme seçimi de önemli. Tüm bu konularda elimizden geleni yaparak müşteriye yardımcı oluyoruz.
Malzeme olarak ne kullanıyorsunuz?
FDM (Fused Deposition Modelling) baskıda en yaygın olarak PLA (Polylactid) kullanılıyor. Şeker veya mısır nişasta bazlı organik bir malzeme. Ulaşması da basılması çok kolay. Üstelik, eğer renk pigmentleri gıda boya ise sağlığa da zararlı değil. Yüz dolarlık makine de, elli bin dolarlık makine de kolayca basar. Ancak sanayide kullanıma uygun olmayabilir. Güneşte yamulmaya başlıyor ama süs eşyaları için kullanımı ideal bir malzeme. Ahşap ve bakır efekti veren çeşitleri var. Ahşap oranı düşük olduğu halde ahşap efekti veriyor.
PLA Plus biraz daha dayanıklı bir malzeme. Malzemenin içini daha çok doldurarak baskı yaparsanız, baskı daha uzun sürer ama daha dayanıklı olur. Katman yüksekliği de dayanıklılığı ve dış yüzeyi belirler. Kullanılacak uç inceliği de bunu belirler. Benim bildiğim 0.2 mm’den 2 mm’ye kadar farklı uçlar var. Kuyumcu daha çok katmanlı küçük çaplı uçlu iş isteyebilir; daha büyük baskılar için, kullanma amacına da bağlı olarak daha büyük uçlar gerekebilir. Boyu 1 metreyi geçen objeler için büyük uçlar kullanılır. Hollanda’da sıvı beton ile ev bile yapılıyor.
ABS (Acrylonitrile-Butadiene-Styrol) ise baskısı daha zor, petrol bazlı bir malzeme. Mukavemeti yüksek olmasına rağmen, baskı esnasında soğuma ile ilgili ciddi problemleri var. PLA 180–200 derecede, ABS 230-250 derecede basılıyor. Havayla temas ettiği anda çok çabuk soğursa malzeme büzüşüyor ve baskı sıkıntılı oluyor. Soğuma yavaş olmalı. Bu yüzden kapalı cihazlar tercih edilmeli. Tabla ısısının da minimum 110 dereceye kadar ısıtılması gerekiyor ki malzemenin değdiği yer de sıcak olsun. Ama sonuçları mükemmel oluyor.
Piyasada PLA’nın baskı kolaylığı ile ABS’nin dayanıklılığını veren PETG (Co-Polyester) adlı bir malzeme de var. PET dünyada kullanılan en yaygın plastik malzemesidir; örneğin PET sişeler vs. Açık makinede basılabiliyor olması bir avantaj. Değişik renkleri var; şeffaf görünen renkleri de var. Kaliteli PETG gıda ile temas edebilir. Kolayca kırılmaz. İyi sonuçlar 230-250 derecede alınır.
Malzemede, yerli çok başarılı yerli üreticilerimiz de var. Çok daha uygun fiyatlı, başarılı malzemeleri var. Üretici sayısı artıyor ve fiyatlar da yavaş yavaş normale dönüyor.
Hangi markaların makinelerini kullanıyorsunuz?
Baskı hacmi 300 x 300 x 610 mm olan Amerikan menşeli çift kafalı Raise3D2Nplus kullanıyoruz. Aynı zamanda distribütörü İstanbul’da olan bu marka için İç Anadolu’da satış desteği de veriyoruz.
Murat Yurteri (CCH Teknoloji)’nin makinesi var. İvedik Organize Sanayi Bölgesi’nde üretiliyor. Yurt dışına çok sayıda satışı yapılıyor. Gövdesi alüminyum, sağlam bir makine. Bizdeki makinenin tablası 200×200 cm, baskı yüksekliği ise 350 mm, dokunmatik ekranı var, bilgisayara da bağlanabiliyor. Kablosuz bağlantısı da var. Tek kafalı model ama iki kafalı ya da tablası, yüksekliği daha farklı yapılabiliyor. İkinci kafaya genellikle suda çözünen bir destek malzemesi konuyor. Bazı baskılarda suda çözünen PVA malzeme orijinal malzemenin yapışmasını önlüyor; baskıdan sonra suda eriyor ve nihai ürün elde ediliyor.
Bir de kendi imalatımız makine var. Açık kaynak bir makine ve internetten indirerek herkes yapabiliyor. Biz orijinal projede bazı değişiklikler yaptık. Alüminyum profilli, istenilen büyüklükte yapılabiliyor. Tek kafa bir makine, çift kafalı da olabiliyor. İsteyen alıcı için filament sensörü takabiliyoruz. Malzeme bittiğinde baskıya ara ve uyarı veriyor. Ayrıca tablada eğim varsa, onu hesaplayarak baskıyı sorunsuz yapıyor.
Makinedeki iki fandan biri kafa ucunu, diğeri malzeme köprüsünü soğutuyor.
Kafalarda ne gibi sorunlar oluyor?
Fan herhangi bir nedenle kapanırsa makine çalışmaya devam ediyor. Bir defa bizde de oldu. Malzeme köprüsünü soğutan fan çalışmamış. Akşam baskıyı verip çıktım, ertesi gün makine çalışır durumda ama baskı durmuş, arkadan malzemeyi itmeye devam etmiş, malzeme köprüsü sıcak olduğundan ileri itilemeyen yumuşak malzeme sıkışmıştı.
Talep nasıl? Neler söyleyebilirsiniz?
Müşterilerin sayısı her geçen gün artıyor. Ama sıkıntılı durumlar da var. Örneğin sanayiden biri gelip, bir parçayı yaptırmak istiyor. Üç boyutlu baskı yaptırmazsa, prototipi kalıbını yaptıracağı ve belki 50 – 60 bin lira ödeyip uzun zaman bekleyeceği bir malzeme istiyor. Diyelim 200 lira fiyat verdik, bu fiyat dert oluyor. Belki o kalıp bozulacak, ikinci kez para verecek, bunu görmüyor, kazanacağı parayı ve özellikle zaman tasarufunu, avantajını görmüyor; ama bu 200 liraya takıyorlar, bu beni üzüyor. İnanılmaz bir üretim ve AR-GE kolaylığı sağlayan bu teknoloji sanayiye olan katkısı ne kadar yaygın görünse de sanki henüz küçük ve orta boy işletmelerimizde hak ettiği yere ve boyuta ulaşamadı.
İşler size hangi formatlarda geliyor?
DXF, Solidworks, STEP (STP), bazen de Auto CAD’in üç boyutlusu geliyor. Dosyalar iyi hazırlanmış olsa bile makine payları unutulmuş oluyor. Bu konuda çizim yapan arkadaşları uyarıyoruz. Örneğin birbiri üstüne oturacak iki parça çizilirken, makine toleransları verilmemişse, taşmalar olur ve parçalar oturmaz. Baskı kafası uç kalınlığı dikkate alınarak toleranslar verilmeli.
Kendi imal ettiğiniz makine için siparişler nasıl?
Arada bir siparişler geliyor. Makine boyutlarına göre fiyatı uygun. Müşteriler boyutları da özel sipariş edebiliyorlar. Burada basılmış materyalleri görüyorsunuz. Hangi makinede basıldığı belli değil. Çünkü aynı kaliteyi veriyor. Yazıcımız dayanıklığında, baskı hassasiyetinde ve fiyat uygunluğunu da diğer üreticilerin arkasında kalmıyor.
Hangi yazılımları kullanıyorsunuz?
Kullandığımız tüm yazılımlar açık kaynak. Örneğin Autodesk’in 3D Max yerine Blender3D Hollanda menşeli bir ücretsiz yazılım ve modelleme, animasyon yapabilir; ateş, patlama vs. ekleyebilen yazılım kullanmaktayız. Foto gerçekçi resim çıkarabilir ve dokulandırabilirsiniz. Teknik çizimlere de yararlı ve bunları 3D baskıya hazırlayabiliyor. Bu yazılımı kullanmak zor ve öğrenmesi uzun sürse de sonuçlar mükemmel. Yazılım İngilizce, tam bir Almanca versiyonu bile yok. Ayrıca Solidworks ücretsiz CAD yazılımı DraftSight ve Autodesk’in Fusion 360 3D yazılımı var. Photoshop yerine GIMP ve CorelDraw yerine Inkscape kullanıyoruz.
Gelecek için vizyonunuz nedir?
Mevcut dükkan çok maliyetli. Bir ofise taşınacağız. Bu açık kaynak imalat makineyi özelleştirmek ve geliştirmek, kendi makinemizi tasarlayıp imal etmek. Belki bu sene içinde reçineli baskıyı eklemek. Sıvı malzemenin ışıkla sertleştirilmesiyle pürüzsüz baskı elde ediliyor. Aşağıdan ışık geliyor; basılarak reçine sertleştiriliyor ve bitince kırılıp alınıyor. Malzeme gün veya UV ışığında kendisi sertleştiğinden, dikkatli kullanılması gerekiyor. Çünkü çok pahalı. Çok hassas ve düzgün yüzey elde ediliyor ve kuyumcular gibi hassas, düzgün yüzeyli işler bastıranlar için çok uygun. Onun makinesi farklı. FDM makinelerde de basılabilir ama çok uğraşmak, ayarlamak gerekir.
